Op de audioboekensite Librivox is veel te vinden uit de negentiende eeuw. O.a. boeken over en door (ex-)slaven. Zo kwam ik uit bij een uitermate boeiend levensverhaal, geschreven door Hariet Jacobs: “Incidents in the Life of a Slave Girl“. Het is een autobiografie (zeer mooi ingesproken door Elizabeth Klett), waarin Jacobs vertelt over haar leven als slavin in de VS, haar vlucht naar het noorden en hoe het leven voor haar en haar kinderen verder verloopt.
Het beluisteren van dit boek werd voor mij de aanleiding om zelf ook wat over hetzelfde onderwerp in te spreken:
Vrijgemaakte negerslaaf in het achttiende-eeuwse Nederland
Eén van de vroege Nederlandse geschriften over een slaaf, is “Geschiedenis van een Neger“, omstreeks 1771 uitgegeven. Dit boekje gaat over een hugenoot in Suriname, die zich slecht kan vinden in de wrede behandeling van de slaven aldaar, en die met zijn familie en een vrijgemaakte slaaf terugkeert naar Nederland. De man behandelt de voormalige slaaf niet zoals je zou verwachten uit die tijd. Hij beschouwt hem eerder als een dierbare vriend dan als zijn knecht (en uiteindelijk wordt de neger zelfs zijn schoonzoon).
Ik heb het Nederlands niet uitgesproken zoals het zou hebben geklonken in die tijd. Daar heb ik de kennis niet voor; bovendien heb ik juist geprobeerd er iets van te maken wat voor ons in de 21e eeuw goed te volgen is (zonder de tekst erbij te hoeven houden). Als de luisteraars net zo snel wennen aan het archaïsche taalgebruik als ik tijdens het inspreken, dan komt dat wel in orde.
Er zit wat minder vaart in het verhaal dan in dat van de gemiddelde hedendaagse roman, maar het is zeker interessant als tijdsdocument. En zoals misschien ook te verwachten bij iets dat geschreven is door een protestant uit de 18e eeuw: het is nogal antipaaps op zijn tijd (eerlijk is eerlijk: ik moest stiekem wel grinniken bij het inspreken van het twistgesprek met een jezuïet 
)
Julien Wolbers en Nicolaas Beets tegen de slavernij
Medio 19e eeuw gingen in Nederland steeds meer stemmen op tegen de slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen. Uiteindelijk met de daadwerkelijk afschaffing als gevolg (in 1863; we zullen er naar mijn inschatting over twee jaar nog heel wat over gaan horen). “Twee Redevoeringen tegen de Slavernij in de Nederlandse Koloniën” zijn enkele Nederlandse antislavernijgeschriften uit die tijd – één ervan door Julien Wolbers, de andere door de tegenwoordig bekendere Nicolaas Beets (ja, die van “Camera Obscura”).Deze toespraken doen nogal academisch aan (waarmee ik in dit geval bedoel, dat ze los van ‘het gewone volk’ stonden en zeker los van de Nederlanders in de koloniën; dat ze door en voor intellectuelen waren). Maar ze hadden uiteindelijk wel het beoogde resultaat, hetzij laat in vergelijking met in andere Europese landen. Dit was van dezelfde tijd als Multatuli’s “Max Havelaar”, waarin de wantoestanden in Nederlands Oost-Indië aan de kaak werden gesteld. De tijd was er blijkbaar rijp voor.
Jubileum in aantocht
Aangezien – ik stipte het hierboven al even aan – over twee jaar het honderdvijftigjarig jubileum van de afschaffing van de Nederlandse slavernij zal zijn, ga ik wellicht nog meer over dit onderwerp inspreken. Ook “De negerhut van oom Tom” en “Max Havelaar” (strikt genomen niet over slavernij, maar wel over uitbuiting in de koloniën) zijn te vinden in de librivox-catalogus. Voor wie geen bezwaar heeft tegen Engels, is er nog veel meer te vinden – één goede titel werd hierboven al genoemd. Is het dan nog niet genoeg, dan ben je natuurlijk van harte welkom om zelf wat in te spreken 
