Vandaag, 11 juli, is het de feestdag van Sint Benedictus van Nursia (480-547). Benedictus wordt algemeen beschouwd als vader van het kloosterleven in de Latijnse (westerse) Kerk. Hij heeft op die manier een zeer grote invloed uitgeoefend op de ontwikkeling van de maatschappij, de cultuur, het onderwijs en de wetenschapsbeoefening in Europa. Van Benedictus is de bekende spreuk “ora et labora” (Latijn voor “bid en werk“) afkomstig.
Zelf heb ik op tamelijk directe wijze te maken met de heilige Benedictus. Ik weet mij zeer geïnspireerd door zijn regel, zoals die wordt nageleefd in een trappistinnenabdij waar ik voorheen regelmatig op retraite ging. Tegenwoordig kom ik daar minder frequent en ik weet inmiddels dat ik niet geroepen ben tot het religieuze leven. Maar nog steeds hebben de daar opgedane ervaringen invloed op mijn dagelijks leven en mijn geloofsbeleving.
Om iets van de sfeer en het leven in zo’n gemeenschap te proeven, zul je hier in de komende tijd regelmatig een stukje uit één van mijn retraiteverslagen kunnen lezen. Maar nu om te beginnen wat achtergrondinformatie over de heilige die ten grondslag heeft gestaan aan dat alles:
Bron van onderstaande tekst: Wikipedia (met enkele kleine aanpassingen)
Korte levensgeschiedenis
Benedictus werd in 480 geboren in Nursia, het tegenwoordige Norcia in de buurt van Perugia. Al op veertienjarige leeftijd sloot hij zich aan bij een groep kluizenaars. Uiteindelijk belandde deze groep in Subiaco, ten oosten van Rome, waar het klooster Santo Speco ontstond. Hij werd tot overste gekozen in Vicovaro, maar was zo streng dat de monniken het benauwd kregen en zelfs probeerden hem te vermoorden door hem een gifbeker voor te zetten. Toen hij die echter zegende, brak de beker. Om dit soort conflicten in het vervolg te vermijden stichtte hij zijn eigen gemeenschap op de Monte-Cassino. Beroemde volgelingen waren onder andere de Heilige Maurus en de Heilige Placidus. Hij stierf in 547 op de Monte-Cassino en is in 1964 door paus Paulus VI uitgeroepen tot patroon van Europa.
De regel van Benedictus
De enorme invloed van Benedictus is vooral toe te schrijven aan zijn kloosterregel, de Regula Benedicti. Volgens Benedictus moesten de monniken drie geloften afleggen: armoede, kuisheid en gehoorzaamheid aan de abt. De monniken moesten zich toeleggen op het bidden en de handenarbeid, volgens bovengenoemde uitspraak Ora et labora. Het bidden werd gedaan door acht maal per dag deel te nemen aan het getijdengebed. Ten slotte moesten de monniken zich bezighouden met de lectio divina (het mediterend lezen van de Bijbel en de kerkvaderen).
Verspreiding van de regel
De regel van Benedictus is een afgewogen ritme van gebed, werk en rust. Hierdoor verspreidde de orde der benedictijnen, zoals ze naar Benedictus zouden gaan heten, zich in snel tempo over heel Europa. Dit gebeurde zowel door het invoeren van de regel in reeds bestaande kloosters als het stichten van nieuwe kloosters. In de loop van de eeuwen zijn er nieuwe kloosterordes ontstaan uit de benedictijnen, zoals de cisterciënzen en de trappisten. Alhoewel tegenwoordig het kloosterleven in West-Europa is gedecimeerd, bevinden zich in ons werelddeel en elders op de wereld nog steeds vele abdijen en kloosters die zich baseren op de regel van Benedictus.
