Luisteren naar een stukje slavernijgeschiedenis

Op de audioboekensite Librivox is veel te vinden uit de negentiende eeuw. O.a. boeken over en door (ex-)slaven. Zo kwam ik uit bij een uitermate boeiend levensverhaal, geschreven door Hariet Jacobs: “Incidents in the Life of a Slave Girl“. Het is een autobiografie (zeer mooi ingesproken door Elizabeth Klett), waarin Jacobs vertelt over haar leven als slavin in de VS, haar vlucht naar het noorden en hoe het leven voor haar en haar kinderen verder verloopt.

Het beluisteren van dit boek werd voor mij de aanleiding om zelf ook wat over hetzelfde onderwerp in te spreken:

Vrijgemaakte negerslaaf in het achttiende-eeuwse Nederland
Eén van de vroege Nederlandse geschriften over een slaaf, is “Geschiedenis van een Neger“, omstreeks 1771 uitgegeven. Dit boekje gaat over een hugenoot in Suriname, die zich slecht kan vinden in de wrede behandeling van de slaven aldaar, en die met zijn familie en een vrijgemaakte slaaf terugkeert naar Nederland. De man behandelt de voormalige slaaf niet zoals je zou verwachten uit die tijd. Hij beschouwt hem eerder als een dierbare vriend dan als zijn knecht (en uiteindelijk wordt de neger zelfs zijn schoonzoon).

Ik heb het Nederlands niet uitgesproken zoals het zou hebben geklonken in die tijd. Daar heb ik de kennis niet voor; bovendien heb ik juist geprobeerd er iets van te maken wat voor ons in de 21e eeuw goed te volgen is (zonder de tekst erbij te hoeven houden). Als de luisteraars net zo snel wennen aan het archaïsche taalgebruik als ik tijdens het inspreken, dan komt dat wel in orde.

Er zit wat minder vaart in het verhaal dan in dat van de gemiddelde hedendaagse roman, maar het is zeker interessant als tijdsdocument. En zoals misschien ook te verwachten bij iets dat geschreven is door een protestant uit de 18e eeuw: het is nogal antipaaps op zijn tijd (eerlijk is eerlijk: ik moest stiekem wel grinniken bij het inspreken van het twistgesprek met een jezuïet )

Julien Wolbers en Nicolaas Beets tegen de slavernij
Medio 19e eeuw gingen in Nederland steeds meer stemmen op tegen de slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen. Uiteindelijk met de daadwerkelijk afschaffing als gevolg (in 1863; we zullen er naar mijn inschatting over twee jaar nog heel wat over gaan horen). “Twee Redevoeringen tegen de Slavernij in de Nederlandse Koloniën” zijn enkele Nederlandse antislavernijgeschriften uit die tijd – één ervan door Julien Wolbers, de andere door de tegenwoordig bekendere Nicolaas Beets (ja, die van “Camera Obscura”).Deze toespraken doen nogal academisch aan (waarmee ik in dit geval bedoel, dat ze los van ‘het gewone volk’ stonden en zeker los van de Nederlanders in de koloniën; dat ze door en voor intellectuelen waren). Maar ze hadden uiteindelijk wel het beoogde resultaat, hetzij laat in vergelijking met in andere Europese landen. Dit was van dezelfde tijd als Multatuli’s “Max Havelaar”, waarin de wantoestanden in Nederlands Oost-Indië aan de kaak werden gesteld. De tijd was er blijkbaar rijp voor.

Jubileum in aantocht
Aangezien – ik stipte het hierboven al even aan – over twee jaar het honderdvijftigjarig jubileum van de afschaffing van de Nederlandse slavernij zal zijn, ga ik wellicht nog meer over dit onderwerp inspreken. Ook “De negerhut van oom Tom” en “Max Havelaar” (strikt genomen niet over slavernij, maar wel over uitbuiting in de koloniën) zijn te vinden in de librivox-catalogus. Voor wie geen bezwaar heeft tegen Engels, is er nog veel meer te vinden – één goede titel werd hierboven al genoemd. Is het dan nog niet genoeg, dan ben je natuurlijk van harte welkom om zelf wat in te spreken

Katteklieke dichtoefeningen (3)

Hier – toch gelukt op Eerste Paasdag – het beloofde gedicht van Guido Gezelle:

Hy Rees! – 2,2 MB
(tekst hier)

Zalig Pasen!

Maria, wist je … (2)

Op het eerste gezicht een beetje vreemd: een kerstlied op Goede Vrijdag. Maar zowel de tekst als het beeld wat er hierbij gekozen is, past er m.i. goed bij.

N.B. Deze clip bevat (weliswaar stilstaande) beelden uit de zeer bloederige film Passion of the Christ en is niet geschikt voor mensen met een zwakke maag.

Katteklieke dichtoefeningen (2)

Met Witte Donderdag is – erg laat dit jaar en onder zomerse weersomstandigheden – het Paastriduüm begonnen.
Guido Gezelle laat weer van zich horen. Een stukje uit zijn dichtbundel ‘Vlaemsche dichtoefeningen’, welke ik langzaam maar zeker aan het opnemen ben als luisterboek:

Het laetste Avondmael -2,3 MB
(tekst hier)

Met Pasen zelf zal hier weer een toepasselijk gedicht van Gezelle uit mijn mond te horen zijn. Mogelijk pas op Tweede Paasdag – mijn agenda voor Eerste Paasdag zit erg vol en dit vind ik nu typisch iets om niet vantevoren alvast in te spreken … Al dat gehalleluja op koorrepetitie was al erg genoeg

Een goede en gezegende voorbereiding op Pasen @ allen!

“De navolging van Christus” als luisterboek

Zoals eerder vermeld, was ik de afgelopen tijd bezig met de opname van De navolging van Christus van Thomas a Kempis als luisterboek voor librivox.org. Nu is de tijd gekomen voor een verheugende mededeling: het is af!

“De navolging van Christus” – audio

Het is een mooie (o.a. Benedictijnse) traditie om voor de Veertigdagentijd spirituele lectuur uit te kiezen ter voorbereiding op Pasen. Wellicht dat deze opname juist op tijd komt voor mensen die dat willen, maar voor wie het handiger is om een boek te beluisteren i.p.v. zelf te lezen.

Wie in de gaten wil houden welke boeken en teksten er volgen, kan vanaf heden terecht op de nieuwe blogpagina “Luisterboeken” (deze link is ook in het menu hierboven te vinden). Op mijn inspreekverlanglijstje staan o.a. nog de Regel van Benedictus (hiervan zal ik – buiten Librivox om – een moderne vertaling inspreken, waar nog copyright op rust) en de encycliek Rerum Novarum. Verder ben ik onlangs al aan de Vlaemsche dichtoefeningen van Guido Gezelle begonnen (waarvan in de post hieronder een klein voorproefje).

Veel luisterdevotie en -plezier toegewenst!

Katteklieke dichtoefeningen

Vandaag is het Gedichtendag. Een mooie gelegenheid om de inmiddels wat lang geworden pauze op ‘kattekliek’ te doorbreken.

Een tijdje terug schreef ik over de Navolging van Christus van Thomas a Kempis. Ik ben dat aan het opnemen als luisterboek. Alles loopt netjes op schema, hetgeen betekent dat het over ca. 2 maanden klaar en beschikbaar zal zijn.

Inmiddels heb ik de smaak van het luisterboeken inspreken aardig te pakken. Daarom ben ik actiever geworden op Librivox.org, de website waar ik ook de Navolging voor inspreek. Dat is één van de redenen waarom het hier de afgelopen tijd nogal stil is geweest.

Eén van mijn nieuwe projecten is het inspreken van gedichten van Guido Gezelle. Deze negentiende-eeuwse Vlaamse dichter kende ik weliswaar van naam, maar ik had nog nooit echt iets van hem gelezen, misschien op enkele zinnen na. Groot was mijn vreugde toen ik zijn “Vlaemsche dichtoefeningen” vond! Er zitten werkelijk juweeltjes bij, en niet alleen literair maar ook spiritueel gezien.

Aangezien het vandaag dus Gedichtendag is – jaarlijks gehouden in Vlaanderen en Nederland, en gericht op de promotie van poëzie – leek het me een leuk idee er alvast één te delen met jullie. Het thema van dit jaar is ‘Nacht’. Daarom: “Binst het Stille van den Nacht”:

gezelle43-nacht.mp3 – 6,44 MB

En de Mane, die al blinken
Uit heur zilver’ luchtboot lacht,
Doet, met vreugde, God gedinken,
Binst het stille van den nacht

Elke week neem ik één gedicht uit deze bundel van Gezelle op. Bij die snelheid is het ergens begin volgend jaar af. Bij dezen stel ik de na te streven afrondingsdatum vast op 26 januari 2012. Dan is het namelijk weer Gedichtendag. In de tussentijd hoop ik dat jullie deze kleine preview (prelisten?) kunnen waarderen!

Trouwens, mocht iemand van jullie het ook leuk lijken om zelf iets in te spreken: dat kan. Graag zelfs, want alhoewel er al wel e.e.a. Nederlandstaligs is ingesproken, mag het natuurlijk altijd méér worden Alle werken waar zowel hier als in de VS geen auteursrecht meer op rust (in de praktijk zijn dat teksten die vóór 1923 zijn gepubliceerd, van auteurs en evt. vertalers die vóór 1941 zijn overleden), mogen op Librivox.org gepubliceerd worden als luisterboek. Als je zin hebt om mee te doen, kan dat via die link.

“Die ouwe, celibataire kliek in Rome heeft daar niks mee te maken!”

De Theologie van het Lichaam van paus Johannes Paulus II gaat over de context van de kerkelijke leer over lichamelijkheid, liefde en seksualiteit. Hier volgt een stukje uit “Naked without shame“, een lezingenserie van Christopher West (een gehuwde, Amerikaanse leek) over de Theologie van het Lichaam:

Wanneer Jezus in de Bergrede zegt dat je al vreemdgaat als je met begeerte kijkt naar een ander (vgl. Mt 5:27-30), zegt Hij eigenlijk: “Jullie hebben het gebod gehoord: ‘gij zult geen echtbreuk plegen’. Maar het probleem is: jullie wíllen echtbreuk plegen. De Wet zegt het ene en jullie hart wil het andere.”

Christus is in de wereld gekomen, niet om ons die wet door de strot te duwen, in ons opstandige hart. Hij is gekomen om dat opstandige hart te veránderen, zodat het in overeenstemming zou komen met de wet (vgl. Ez 36:26-27). En wanneer je hart in overeenstemming is met de wet, wanneer je niet langer wil vreemdgaan, heb je dat gebod niet meer nodig. Dan ben je vrij van de wet.

Een voorbeeldje … Is er hier in de buurt een echtpaar? Jullie twee daar, zijn jullie getrouwd? OK, hoe heten jullie? Vince en Becky. Vince … (gelach in de zaal) … Heb jij enig verlangen om Becky te vermoorden? Nee. Goed antwoord!

Vince heeft geen behoefte om Becky te vermoorden!

Vince. Heb je het gebod: ‘gij zult uw vrouw niet doden’ nodig?

Hij heeft het gebod niet nodig, omdat zijn hart volledig in overeenstemming is met het gebod! Hij heeft geen verlangen om zijn vrouw te vermoorden!
Dit is mijn punt: we hebben de wet alleen nodig wanneer ons hart ernaar verlangt om haar te breken. Wat dit betreft, is Vince dus vrij van de wet.

Vince, die wet: ‘vermoord je vrouw niet’ voelt niet als iets wat je opgelegd wordt, toch? (gelach) Ik weet zeker dat je niet ‘s nachts wakker ligt en zegt: “Waarom zegt die ouwe, celibataire kliek in Rome dat ik mijn vrouw niet mag vermoorden!?” (nog meer gelach) “Daar hebben zij verdorie niks mee te maken!” (applaus)

Zijn hart is in overeenstemming met de wet. En wanneer het hart in overeenstemming is met de wet, zijn we vrij van de wet. Niet vrij om haar te breken. Vrij om haar te vervullen! Christus is niet gekomen om de wet af te schaffen, maar om ons de kracht te geven de wet te vervullen. In zoverre dat iemand wordt geleid door de Heilige Geest [..] heeft hij geen wet meer nodig om geen overspel te plegen, want hij verlangt er niet naar.

Uit lezing 3 van “Naked without shame”, deel 5, 0:25-3:02
Vertaald uit het Engels door kattekliek

Alhoewel de Theologie van het Lichaam op het eerste gezicht vooral over seksualiteit gaat, is dat bij lange na niet het enige onderwerp; ze is veel breder dan dat. Via ons lichaam beleven en beïnvloeden wij de wereld om ons heen, en communiceren we met elkaar. God heeft een lichaam gekregen op het moment dat Hij mens werd. Hij heeft ons in Zijn lichaam  verlost, lijdend en stervend aan het kruis.

Bovenstaande stuk geldt – dat was hopelijk al duidelijk – niet alleen voor vreemdgaan, maar net zo goed voor alle andere zonden. Op seksueel vlak – vandaar ook de zinspeling op een tamelijk gebruikelijke reactie naar ‘het Vaticaan en haar regeltjes’ (de katholieke Kerk zegt in haar leer immers veel meer over seksualiteit dan alleen dat je je partner niet mag bedriegen). En ook voor zonden op andere levensgebieden. Daarmee is het enorm breed toepasbaar. Bij mij was het mede daarom echt een kwintje dat nu eindelijk op zijn plaats is gevallen

Zie ook Romeinen 7:1-8:17

De gehele lezingenserie “Naked without shame” is gratis te downloaden als MP3 via deze link. Als je de serie (ca. 12 uur!) toch wat aan de lange kant vindt , kun je ook luisteren naar een samenvatting ervan: “Marriage and the Eucharist” (ca. 1 uur).

Kattekliek Twitter-experiment mislukt

Een week of drie na het beginnen met Twitter is gebleken dat het toch niet voor mij is.

Hartelijk dank aan ieder die me heeft willen volgen. In het vervolg houd ik het gewoon weer bij dit blog.

Kerstlied uit het Midden-Oosten

Zalig Kerstmis aan alle lezers van ‘kattekliek’!

Om Kerstmis ook online te vieren, hierbij een (voor ons) minder gebruikelijk lied – maar daarom nog niet minder mooi. Het is in het Arabisch (Engelse vertaling staat erbij):

Haasschotel, (semi-)vegetarisme, what would Jesus do, en goed rentmeesterschap

In deze week voor Kerst is mij een haas in de schoot geworpen. Zomaar, toevallig. Nou, zo’n lekker hapje versmaad ik niet! Daarom heb ik een scherp vleesmes geleend (!), het arme beest in stukken gesneden, en een recept ervoor opgezocht op internet. Nu staat hij te sudderen in een sausje met veenbessen en rode wijn. De haasschotel gaat straks de vriezer in, om er op Kerstavond weer uit te komen. Dan gaan mijn man en ik ervan smullen voordat we naar de Nachtmis gaan (wel in een dusdanig bescheiden hoeveelheid, dat Herman Finkers zich geen zorgen hoeft te maken; de rest van het enorme dier eten we later nog wel een keer op).

Zoektocht
Wat is hier nu zo opzienbarend aan? Het feit dat ik semi-vegetariër ben (en dan meer ‘vegetariër’ dan ‘semi’; ik eet hoogstzelden vlees). Een logische vraag is dan: waarom heb ik die haas aangenomen? Er had ook wel iemand anders mee blijgemaakt kunnen worden. En een nog evidentere vraag: waarom ben ik überhaupt semi-vegetariër, en niet ‘gewoon’ vegetariër of ‘gewoon’ omnivoor?

Het antwoord op beide vragen is: ik ben zoekende, en momenteel zijn het semi-vegetariërschap en het accepteren van een toevallig ‘langsvliegende’ haas de uitdrukking van die zoektocht. Ik worstel al meerdere jaren (eigenlijk vanaf het moment van mijn bekering) met de vraag: wel of geen vlees eten? Daarvóór at ik het wel; niet dagelijks, maar toch meerdere malen per week. Deze zoektocht heeft zich achtereenvolgens geuit in: volledige vleesonthouding (vis at en eet ik wel, daarover hieronder meer), het eten van halal niet-bioïndustrievlees, en (nu) het hoogstzelden eten van vlees – alleen vanuit specifieke overwegingen.

De Goede Herder
De reden dat ik niet langer gedachteloos een lapje vlees kan verorberen, heeft o.a. te maken met de vraag: “What would Jesus do?”. Dat is misschien wat al te populair-evangelisch gesteld, maar het is feitelijk niets anders dan de navolging van Christus – iets waar ik net als elke christen toe geroepen ben.

Als Jezus vegetariër geweest zou zijn, dan was dat duidelijk vermeld in de Bijbel. Joden zijn verplicht om vlees te eten, namelijk lam met Pasen (Ex. 12). Jezus heeft de gehele Joodse Wet vervuld. Zou Hij om wat voor reden dan ook het eten van vlees hebben afgewezen, dan was dat groot nieuws geweest (vgl. bijv. Mt. 19 over de mozaïsche echtscheidingsregeling). En zulk nieuws was er niet. Jezus vierde het Joodse Paasfeest (Mt 26:17-35) . Alhoewel de eerste viering van de Eucharistie daar de wereld voor altijd zou veranderen, waren de voorbereidingen voor het Pesachmaal kennelijk heel gewoon, dus mét lamsvlees.

Maar betekent dat dat Jezus de huidige vleeseetpraktijken zou goedkeuren? Ik heb daar mijn grote twijfels bij. Hij is de Goede Herder, die – wanneer er honderd schapen zijn en één daarvan is kwijt – achter dat ene verloren schaap aangaat (vgl. Lc. 15). Dat beeld gaat natuurlijk over God en de mensen. Tegelijkertijd zegt het iets over hoe herders met hun schapen om dienden te gaan volgens Christus en Zijn publiek. Als de norm was: och, maakt helemaal niks uit, gewoon geld verdienen, dat ene dier maakt het verschil niet – dan hadden zij de parabel van het verloren schaap niet begrepen. Of afgedaan als vroom gekwezel, ver bezijden de waarheid. Maar de norm was blijkbaar zo hoog als Jezus hem stelde: elk schaap in de kudde telde mee en diende met respect en aandacht behandeld te worden.

Huidige slachtpraktijk
De manier waarop dieren in ons land geslacht worden, is een probleem (daarop richt ik mij in deze blogpost; dat betekent niet dat ik voorbijga aan het dierenleed in de bioïndustrie, wat een probleem op zich is).

Bij Nederlandse wet is geregeld dat onnodig dierenleed bij de slacht voorkómen moet worden. Ook volgens religieuze regelgeving rond de halal en kosjere slacht is dat het geval. De praktijk is helaas anders. Door tijdgebrek, gebrek aan vakmanschap en uit winstoogpunt vinden er zowel bij de conventionele als de halal slacht (kosjer komt in Nederland niet of nauwelijks voor) heel veel misstanden plaats. Dieren worden ruw behandeld. De handeling om te doden (halssnede, pin in de kop schieten o.i.d.) gaat door haast en broddelwerk regelmatig fout – met vaak minutenlange marteling, paniek en doodsstrijd als direct gevolg.

Controleurs krijgen hier niet goed de vinger op, omdat hun komst tijdig verklikt wordt en de slachtlijn dan een tandje of wat lager wordt gezet en de dieren met meer tact en voorzichtigheid worden behandeld. Maar er zijn voldoende beelden gemaakt met verborgen camera’s om te weten hoe het eraan toegaat zodra die controleurs hun hielen gelicht hebben. Ongetwijfeld zijn er ook slachthuizen waar dit soort praktijken vermeden worden. Voor de dieren die de pech hebben in een ander slachthuis te belanden, is dat een erg schrale troost.

Rentmeesterschap
De reden dat ik aan het begin van mijn gelovige leven vegetarisch ben gaan eten, is niet omdat ik dacht dat vlees eten slecht was. Als Jezus wél vlees at tijdens Zijn leven op aarde, wie ben ik dan om dat rigoreus af te wijzen? Maar ik wilde me houden aan goed rentmeesterschap. Dieren fatsoenlijk behandelen tijdens hun leven en ook als ze geslacht worden.

Goed rentmeesterschap is niet hetzelfde als: dieren allerlei menselijke eigenschappen toedichten en vleeseten vervolgens verwerpen als ware het moord. Wel kan met boerenverstand en ook uit wetenschappelijk onderzoek geconcludeerd worden, dat dieren zeer wel in staat zijn om stress en pijn te voelen. En ook, dat de manier waarop dieren in de huidige tijd worden gefokt, vervoerd en geslacht daar vaak debet aan is. God bedoelde wat anders toen Hij de aarde en al wat daarop leefde aan de mens toevertrouwde om er op een wijze en nette manier gebruik van te maken (Gn 1:28).

OK, zo werd ik dus vegetariër. Later ging ik toch weer met enige regelmaat vlees eten. Ik dacht de juiste slachtmethode gevonden te hebben: halal. De regels omtrent die manier van slachten zijn streng. Bij een goede halssnede – gemaakt door een kundig slager met een vlijmscherp mes – is het dier door bloedverlies binnen enkele seconden bewusteloos. Dieren die niet uit de bioïndustrie kwamen en die halal geslacht waren, ging ik weer eten.

Totdat ik zeer onlangs ontdekte – door schokkende beelden uit de Nederlandse halal-slachtpraktijk – dat de theorie mooi is, maar de praktijk even rampzalig als bij ‘gewoon’ vlees. Als het niet erger is; in de conventionele slacht worden de dieren tenminste nog verdoofd. Heel rap schrapte ik het broodje döner weer van mijn menu. Want ook dáár: geen goed rentmeesterschap.

Wild en vis
Nu ben ik dus weer bijna-fulltime vegetariër. Voor wild – zoals de haas die hier nu heerlijk staat te geuren op het fornuis – en voor vis maak ik een uitzondering. Waarom? Die dieren lijden toch ook als ze gedood worden? Een vis krijgt een haak in zijn bek, wordt geplet in een net of stikt aan de wal. En jagers zijn zelden zulke scherpschutters dat het wild prompt morsdood voor hun voeten neervalt – het ene moment nog vredig grazend en het volgende moment zonder enige wetenschap van pijn of leed.

Ja, dat is zo – en ik twijfel daarom of ik er goed aan doe. Van de andere kant kijk ik naar wat mogelijk is. Kan vis gevangen worden zonder leed? Nee, ik denk het niet – je kunt moeilijk het water volstorten met verdovend middel voordat je je net of hengel uitwerpt. Toch achtte Jezus dit een volkomen acceptabele methode om aan voedsel te komen (vgl. o.a. Mt 13:47-50, Lc 5:1-11, Joh 21:1-14). Ook bij de jacht is het welhaast onmogelijk om dieren helemaal niet te laten lijden voordat ze doodgaan. Het is niet realistisch om met je verdovingsgeweer op pad te gaan. Wilde dieren sterven eigenlijk nooit een pijnloze dood. Ze worden geschoten of gestrikt, en anders gaan ze dood in de klauwen van een roofdier, door een ziekte, door honger of door dorst.

Tamme, gefokte dieren daarentegen staan geheel onder de macht van hun eigenaar. Die kan ze langzaam en pijnlijk ombrengen (zo is het in China niet ongewoon om honden op te hangen of om katten in kokend water te gooien en ze daarna – soms terwijl ze nog leven – te villen). Hij kan ze echter ook geheel pijnloos doden. Vanuit overwegingen van goed rentmeesterschap is hij dat m.i. verplicht aan schepsels die net als hijzelf pijn en angst kunnen voelen.

Persoonlijke overwegingen
Ik ben geen die-hard-vegetariër. Toch merk ik dat mijn overwegingen vaak weerstand oproepen bij mensen die regelmatig vlees eten. Ik wil hun toch zeker niet het lekkere lapje vlees uit de mond stoten?! Nee. Zelf weet ik prima hoe lekker vlees is. Bovendien is het – met mate en de magere soorten in aanmerking genomen – zeer gezond. Dat ikzelf inmiddels kundig met vegetarische ingrediënten ben en daarmee gezonde en ook prima smakende maaltijden kan maken, doet daar helemaal niets aan af.

Bovenstaande zijn persoonlijke overwegingen. In de redenering erachter zitten wel de nodige gaten. Zo kun je vissen ook gewoon laten zwemmen en hazen laten rondhuppelen; dat ze dan misschien ziek worden of door een roofdier worden gegeten, wil niet zeggen dat ze door mensen aan een pijnlijk einde mogen komen. Tja, ik weet ook niet precies wat goed en wat slecht is. Mijn vleesconsumptie jojoot niet voor niets al meer dan een half decennium heen en weer; en dat gejojo is nog niet afgelopen, denk ik …

In ieder geval is er geen enkele reden om je door mij bedreigd te voelen. Ook geen enkele reden om mij af te kammen, zo van: “Sjonge, van die hoge principes, vólg ze dan ook!” (iets wat ook regelmatig gebeurt in gesprekken hierover). Ik ben niet heilig; ik probeer zo goed en zo kwaad als mogelijk te leven in en met de realiteit van alledag. Mijn principes zijn vaak een stuk verhevener dan mijn daden.

Daarentegen hoor ik graag jullie overwegingen; het helpt mij misschien in mijn verdere zoektocht, zoals dit verhaal misschien in die van jullie helpt.